İSTƏK

Elm sübut edir ki, insanda orta hesabla mindən çox duyğu hissi vardır. Bu qədər duyğu hissləri içərisində istək, sevgi və şəfqət önəmli yer tutur. Bu hisslər Allahın insan qəlbinə qoyduğu əvəzsiz bir ne’mətdir. Bir əxlaq alimi bu barədə belə deyirdi: “Əgər Allah istədiklərinizi verməz olsaydı, sizə heç istəmək hissini də verməzdi.”

İstək və sevgi həm anadangəlmə, həm də sonradan qazanılan olur. Məsələn, valideyndəki övlad sevgisi anadangəlmə sevgiyə misal ola bilər. Diqqət yetirsək, şüursuz canlılarda da istək, sevgi, şəfqət hisslərinin olduğunu  görərik. Bir bitki özünün həyatını davam etdirməsi, yaşaması, boy atması üçün torpaqdan, havadan müəyyən şeylər istəyir; heyvanların da yeməyə, suya, qayğıya, nəvazişə ehtiyacları vardır və onlar bunu istəyirlər. Heyvanların belə qəlbinə öz balalarına qarşı sevgi hissi qoyulmuşdur.

Aləmləri, varlığı anlamağa başlayan insan üçün dünya, ondakı canlı, cansız nə varsa, hər şey yeni bir dəyər qazanır, başqa bir əhəmiyyət kəsb edir. İnsan tanımağa başladığı hər bir şeyə qarşı qəlbində bir hiss duyur: bə’ziləri xoşuna gəlir, bə’zilərindən xoşlanmır. Xoşuna gələnlərin daim davam etməsini arzu edir, başqa sözlə onları istəyir.

Fiziki və mə'nəvi istək. İnsan həm fiziki, həm də ruhi varlıq olduğundan, ondakı istək də həm fiziki, yə'ni bədəninin istəkləri, həm də mə'nəvi, yə'ni ruhunun istəkləri şəklində olur. Məsələn, bədənimiz öz varlığını saxlamaq üçün zaman-zaman yemək, içmək, hava istəyir. Ürəyimiz bə’zən acı, bə’zən şirin,  bəzən yağlı, yaxud başqa bir  şey arzu edir. Bu istəklərə biz aclıq, susuzluq, tənəffüs və s. deyirik. Ruhun da istədikləri var, düşünmək, sevinmək, şənlənmək, hətta kədərlənmək, lovğalanmaq və s.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, istər bədənin, istər də ruhun bütün istəklərini yerinə yetirmək hər zaman  xeyirli olmur. Məsələn, acmış adam normadan çox yeyərsə, susamış adam həddindən artıq su içərsə, fayda əvəzinə zərər görmüş olar.

Ruhi istəklər də yerinə yetirilməzsə, ruhumuz xəstələnər. Lakin ruhun hər istəyini də artıqlaması ilə vermək yanlışdır. Məsələn, ruhumuz dincəlmək istəyir. Əgər biz norma daxilində bu istəyi yerinə yetirəriksə, ruhumuz təzələnər, səmərəli  işləmək, oxumaq, çalışmaq üçün yeni qüvvə qazanarıq.  Əksinə, lazım olduğu qədərdən artıq dincəlmək isə insan bədənini dincəltmək əvəzinə yorar, onu tənbəlliyə alışdırar, süstləşdirər, insanı faydalı işlər görməkdən uzaqlaşdırar.

Eyni sözləri digər ruhi hisslər barəsində də demək olar. Ona görə də, insan öz istəyini yaxşı bilməlidir. Nə istəyir? Nə üçün istəyir? Nə qədər istəyir? Ən başlıcası isə kimin üçün istəyir?

 Bu suallara cavab tapmadan, bunlar üzərində düşünmədən istəmək insanı səhv yola sala bilər, ondakı insani dəyərləri məhv edər, insanı insanlıqdan məhrum edər. Çünki istəyin növbəti mərhələsi, daha güclü forması sevgidir. Əgər insan öz istəyinə nəzarət edə bilməsə, sevgisi də nəzarətdən çıxar, şüurlu sevgidən kor-koranə sevgiyə çevrilər.

Əxlaqımızın nümunəsi, sevgili Peyğəmbərimiz bu barədə belə demişdir: “Nə qədər ki, özünüz üçün istədiyinizi, sevdiyinizi mö'min qardaşınız üçün də istəmirsiniz, sevmirsiniz, həqiqi inanca sahib olmaq səviyyəsinə yüksələ bilməzsiniz.”

Sevgi