Hə əqraba axırıncı bir neçə günü heş nə yazmırdım.Oturuf bizim bu “Analoqu olmayan”KİV-lərin məlumatlarını araşdırmaqla məşğul olurdum.Deyirəm ki insanlar necə də qəribədir eeee.İki gün bunnan qabaq Hərbi gücümüzün göstərilməsi üçün paradın keşirilməsini əldə şüar edənlər bu gün keçirilən paradın lazımsız olduğunu deyirlər?Nə bilim biri deyir ki bu təyyarələrin səsi camaatı narahat edir o biri deyir ki bu olmaz çünki nə vilim nəyəsə ziddi bizim silahlanmığımız.A başınıza dönüm niyə düzü danışmaqdan qaçırsınız axı?Əyriyə-əyri deyin düzə-düz.Bunun səbəbi isə sadədi.Bizim cəmiyyətdə müstəqil KİV yoxdu ki.Həmı kiminsə əlnə baxır.Kimki bunnara beş qəpik verir başlayırlar gecə gündüz ona məthiyyələr yazmağa.Bu gün kimliyinnn asılı olaraq hər hansı birinin bu “PARAD”bizə lazım deyil deyən bir insanın buna haqqı çatmır.Bir tarixə nəzər salaq.Sonuncu belə parad neçə il bunnan qabaq Mərhum prezidentimiz Əbülfəz Elçibəyin vaxtına keçirilmişdi “Azadlıq”meydanında.Onnan sonra diskoteykadan nə bilim konsertdən başqa nə görmüşdü ki bu Azadlıq meydanı.Bir dəfə görmüşdü buna oxşayan mərəti o da 2003-cü il seçkilərindən sonra Neft pullarına idarəetməni ələ almaq istəyən özümüzünkülər bir-birini qırmışdı.

Qısa həyatı və hətta öz ölümü ilə Çingiz Mustafayev "vətənpərvərlik – dəbdə deyil" kimi fikirləri alt-üst etdi. Çingiz “vətənpərvər” sözünün həqiqi mənasını özünə qaytardı. Əgər onun kimiləri daha çox olsaydı, kim bilir, bəlkə də biz Qarabağı itirməzdik...

O bizim yaddaşımızda elə belə də qaldı - tikə-tikə edilmiş Xocalı körpələrinin nəfəssiz bədənləri üzərində ağlayan Çingiz Mustafayev. Bu, onun ermənilər tərəfindən törədilən qanlı faciə yerində çəkdiyi ilk kadrlar idi. Bütün dünyanı gəzən və erməni separatçılarının vəhşiliyini nümayiş etdirən ilk kadrlar. Yəqin ki, Çingiz elə onda milyonlarla azərbaycanlının ürəyində və beynində Milli Qəhrəman kimi həkk olundu.   

Ruslar 1916-cı ilin Avqust ayının sonuna qədər Trabzon və Ərzincan daxil olmaqla bütün şərqi Anadolunu işğal etdilər. Ancaq Rusiyada 12.03.1917-ci ildə baş verən bolşevik hərəkatı nəticəsində çarın devrilməsi hadisələrə yeni axar verdi və Qafqaz cəbhəsində sülh bağlamaq imkanları yarandı. Bolşevik Rus rəhbərlərinin müraciəti ilə bir tərəfdə Almaniya, Avstriya, Bolqarıstan və Türkiyə, digər tərəfdə Rusiya arasında razılıq əldə olundu və sülh danışıqlarına başlandı. Bunula bərabər Türk- Rus cəbhəsində də 18 dekabr 1917-ci ildə Ərzurum müqaviləsi bağlandı. Müqavilədən sonra rus orduları işğal etdikləri ərazilərdən çəkilsə də şərtlərə zidd olaraq, erməni polkları və polisləri həmin bölgələrdə Türk əhalisinə qarşı iri miqyaslı bir təmizləmə fəailləyitənə başladılar. Bölgədəki Türklərin can və mal toxunulmazlığı tam aradan qaldırılmışdı. Belə bir halda Türk ordusunun hərəkətə başlaması qaçınılmaz bir hala çevrilmişdi.

Rusiyada baş verən bolşevik inqilabından sonra çarlıq idarə üsulunun yaxınlaşmasıyla yaranan hakimiyyət boşluğunun təsiriylə erməni, gürcü və azərbaycanlılar tərəfindən mərkəzi Tiflis olan Qafqaz Konvederasiyası quruldu. Ancaq “Konfederasiya”nın daxilindəki üç millət arasında bir yekdillilik yox idi və məcburən birgə hərəkət edirdilər. Bu zaman ərzində gürcülər və ermənilər köhnə çar ordularında olan zabit və əsgərlərini cəmləşdirərək öz orduqlarını qurduqları halda Azərbaycan Türkləri bundan məhrum idi. Çünki çarlıq dövründə rus ordularına buradakı Türklərdən əsgər çağırılmırdı. Buna görə də bir əsrdən çox davam edən rus idarəçiliyində Azərbaycan Türkləri ordu quruculuğunda təcrübəsiz idi. Belə bir vəziyyətdə onlar öz milli varlıqlarını qoruya bilmək üçün ancaq qardaş Türkiyəyə güvənə bilərdilər.

Osmanlı hökumətinin Qars, Ərdahah və Batumu tələb etməsi Sovet Rusiyası tərəfindən qəbul edilməmişdi. Bundan sonra Ənvər Paşanın əmri ilə 3-cü Ordu komandanı Vehib Paşanın erməni birliklərinə qarşı əməliyyatları 1914-cü ildə Türk- Rus sərhədlərini bərpa etdi. Göründüyü kimi Ənvər Paşanın komandanlıq etdiyi Türk ordusu sayəsində Osmanlı dövləti çar Rusiyasının devrilməsindən sonra bu tarixi fürsətdən maksimum dərəcədə faydalanmağa çalışırdı.

Birinci Dünya Savaşı'nda Ingilizlere, 150 bin askerimiz esir düştü. Bu askerlerden bir kismi da Mısır'ın Iskenderiye şehri yakınlarında bulunan Seydibeşir Usare Kampı'na hapsedildi.

Kampın tam adı, 'Seydibesir Kuveysna Osmanli Useray-i Harbiye Kampı' idi. Bu kampta, 1918'de Filistin cephesinde esir düşen 16. Tumen'in 48. Alayı'na baglı Osmanlı askerleri tutuluyordu.

12Haziran 1920'ye kadar iki yıl boyunca her türlü işkence, eziyet, agır hakaret ve aşagılamaya maruz kaldılar.

Bu insanlık dışı muamelenin nedeni ise Ermeniler idi...

KİTABIN ÜZÜ: Yer kürəsinin (daha qabarıq, Avrasiyanın) modeli, amma insanların təyin etdiyi xəritə miqyasında yox, yaradanın çəkdiyi xəritə şəklində. Sərhədsiz. Bəlkə də Avrasiyanın XXI əsr forması...
Yer kürəsinin üstündə Türkçülük simvolu olan Bozqurdlar. Onların səsləndiyi istiqamətdə isə Mehti. Hamımızın gözlədiyi, əslində isə elə bizlərdən biri olan Mehti! ( Ay Allah, görəsən o mənəm?)
KİTABIN İÇİ: Neçə illərdir ki, şahmat taxtasının xanaları üzərində qurulan bir oyunun oyunçuları olaraq mat qalmmışıq ki, görəsən Qarabağ savaşının həqiqətləri haradadır? Bu barədə uzaq başı hansısa bir “tarixi” verilişdə nə isə araşdırmaq istəyən aparıcı olub, amma 60 dəqiqəlik o verilişin də 30 dəqiqəsi sms-li reklamlara, 15 dəqiqəsi salam- sağol mərasiminə, 15 dəqiqəsi də təqdimata sərf olunub.
Nəhayət ki, gerçəklər gəldi. Heç demə, gözlədiyimiz gerçəklərin içində həzm edilməsi çox çətin olan incəliklər var imiş. Heç demə, gözlədiyimiz qəhrəman şahmat taxtası üzərində olan bildiyimiz hərflər və rəqəmlər trayektoriyasi ilə hərəkət etmirmiş. Heç demə gözlədiyimiz qəhrəman FƏRARİ imiş...

Laçın şəhəri Həkəri çayının sol sahilində, Yevlax-Naxçıvan yolunda, Ağdam dəmiryol stansiyasından 77 km cənub-qərbdə yerləşir. 1923-cü ilə qədər rayon Abdallar adlanıb. Əhalisinin sayı 58 229 nəfər (1992-ci il), ərazisi 1883 kv.km-dir. Mineral mənbələri və xromit mədənləri var.

Ermənistanla Azərbaycan arasında dəhliz olan Laçının işğal edilməməsi üçün tədbirlər 1989-cu ildən görülməyə başlamışdı. O vaxt artıq ermənilər Laçında bir neçə mülki şəxsi qətlə yetirmişdilər. Məhz buna görə, Laçın Rayon Polis Şöbəsinin nəzdində ilk Xüsusi Təyinatlı Milis Rotası yaradılır. O vaxt rotanın komandiri kapitan Rövşən Cavadov Laçın rayonunun Ermənistanla sərhəd kəndlərində azərbaycanlıları ermənilərin ehtimal edilən hücumundan qorumağa cavabdeh idi. Azərbaycanın daxili işlər naziri general Əsədov həm Azərbaycan, həm də Ermənistan üçün bütün Dağlıq Qarabağda ən strateji rayon sayılan Laçının tam təhlükəsizliyini təmin etməkdən ötrü Laçınla Şuşanın arasında yerləşən Qaladərəsi, Onverst, Göytala, Kirov kəndlərindən ermənilərin çıxması üçün plan hazırlayır. 1990-1991-ci illərdə Xüsusi Təyinatlı Milis Dəstəsi (komandir Əbil Rzayev), Şuşa milis şöbəsi və Daxili Qoşunların iştirakı ilə keçirilən əməliyyat nəticəsində həmin kəndlərdə yaşayan erməni separatçıları tutulur, mülki şəxslər isə oradan çıxarılır. Beləliklə, Laçın-Şuşa yolunun üstündə yerləşən erməni kəndlərindən hücum ehtimalı, demək olar ki, sıfıra endirilir.

Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Şuşaya hücum planı 1992-ci il martın 21-nə planlaşdırılsa da, Xankəndindəki ermənilərin təhlükəsizliyi təmin olunmadığından əməliyyat təxirə salınır. Ya aprelin 24-ü - ermənilərin qondarma soyqırımı günü, ya da uzağı 9 may - faşizm üzərində qələbə günü Ermənistan Silahlı qüvvələri genişmiqyaslı hücuma keçməli idilər.

Həmin vaxt ərazidə artıq könüllü özünümüdafiə batalyonları formalaşmışdı: Ramiz Qəmbərov, kərkicahanlı İslam və Fəxrəddin Səfərovun dəstəsində ümumilikdə 500-ə yaxın könüllü vuruşurdu. Əsas müdafiə mövqelərindən birində Müdafiə nazirliyinin bir briqadası (komandir Elbrus Orucov) və 777-ci əlahiddə tabor (komandir Elçin Məmmədov) dayanmışdı.

Şuşa şəhərində 23 min əhalidən cəmi 8 mini qalmışdı, qoşun idarə oluna bilmirdi. Şuşa-Laçın qarnizonun komandiri Elbrus Orucov təyin olunsa da, komandirlərin onunla hesablaşmadığı barədə hətta müdafiə naziri Rəhim Qazıyevə gileylənmişdi də.

Bu gün ermənilərin ötən əsrin əvvəllərində azərbaycanlılara qarşı törətdiyi soyqırımdan 90 il keçir. 1918-ci ilin məhz bu günündə ermənilər Şimali Azərbaycanın, yəni indiki Azərbaycan Respublikasının ayrı-ayrı bölgələrində yaşayan 50 mindən çox azərbaycanlının həyatına vəhşicəsinə son qoyublar.

On minlərlə insana maddi ziyan dəyib. Təəssüf ki, indiyə kimi həmin faciə beynəlxalq səviyyədə tanınmayıb. Buna görə heç bir kompensasiya ödənilməyib. Yalnız 10 il bundan əvvəl martın 18-nin azərbaycanlıların soyqırım günü kimi qeyd edilməsinə qərar verilib. Bu münasibətlə bu gün Azərbaycanda və xaricdə bir sıra tədbirlər keçiriləcək, soyqırım qurbanları anılacaq.

Cənubi və Qərbi Azərbaycandakı qırğınlar da nəzərə alındıqda, faciə daha böyük olub. Bütövlükdə 1918-ci ildə Urmiya, Xoy, Maku, Salmas, Bakı, İrəvan, Şamaxı, Quba, Şuşa, Gəncə, Lənkəran, Kürdəmir və digər şəhərlərdə, kəndlərdə azğınlaşmış erməni quldur dəstələri dinc əhaliyə divan tutmuş, 100 minlərlə insanı qətlə yetirmişlər. Ermənilər soydaşlarımızı xüsusi qəddarlıqla öldürür, yalnız öldürməklə kifayətlənmir, başlarını, qulaqlarını, burunlarını kəsir, gözlərini çıxarır, başlarının dərisini soyur, qadınların döşlərini kəsir, qarınlarını cırır, uşaqları nizələrlə yerə mıxlayırdılar. /ANS PRESS/

ÇANAKKALE

Övün, ey Çanakkale, cihan durdukça övün!

Ömründe göstermedin bin düşmana bir düğün.

Sen bir büyük milletin savaşa girdiği gün,

Başına yüz milletin üşüştüğü yersin!

Sen savaşa girince mızrakla, okla, yayla,

Karşına çıktı düşman çelikten bir alayla.

Sen topun donanmayla, tüfeğin bataryayla,

Neferin ordularla boy ölçüştüğü yersin!

Nice tüysüz yiğitler yılmadı cenk devinden,

Koştu senin koynuna çıkar çıkmaz evinden,

Sen onların açtığı bayrağın alevinden,

Kaç bayrağın tutuşup yere düştüğü yersin!

Bir destana benziyor senin bugünkü halin,

Okurken duyuyorum sesini ihtilalin.

Övün, ey Çanakkale ki, Sen Mustafa Kemal’in

Yüz milletle yüz yüze ilk görüştüğü yersin!

Faruk Nafiz Çamlıbel

Davamında şer və şəkillər var

Çanakkale Savaşı yalnız bizim tarihimizin değil yakın dünya tarihinin en önemli savaşlarından biridir. Çanakkale Boğazı'nı savaş gemileriyle zorlayarak aşma, böylece İstanbul'a kavuşma isteği Avrupa büyük devletlerinin öteden beri özlemidir.

1914 yılında I. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla İtilaf devletleri bu isteklerini gerçekleştirme fırsatının doğduğuna inandılar. Bu inançla İngiltere ve Fransa işbirliği yaparak 3 Kasım 1914 günü alacakaranlıkta Bozcaada'dan Boğaz'ın ağzına doğru yaklaştılar. Buradan istihkamlarımıza doğru ateş açtılar, İngilizler Seddülbahir ve Ertuğrul tabyalarını, Fransızlar da Anadolu yakasında Kumkale ve Orhaniye tabyalarını havantopu ile dövdüler.

Cephaneliğimize isabet eden top mermisiyle on bir ton barut havaya uçtu, subay ve erlerimiz şehit düştü, İngiliz Donanma Komutanı Amiral Carden Çanakkale önlerinde gösteriler yaptı, düşman denizaltıları boğazı geçmeye kalktılar.

24 Kasım 1914 günü bir Fransız denizaltısı Boğaz sularında görüldü. bu denizaltıyı gören topçularımız düşman üstüne ateş yağdırmaya başladı. 2 Aralık günü İngiliz denizaltısı da bir deneme yaptı. Derinden engelleri aşarak Boğaz'a girdi. Yediyüzelli metre ilerde bulunan Mesudiye zırhlısına torpil atarak bu gemimizi batırdı. Zırhlımızda bulunan subaylardan on'u ve erlerimizden yirmi dördü şehit düştü.

19 Şubat 1915 günü düşman savaş gemileri öğleye kadar uzun menzilli bir bombardımana girişti. Boğaz'a iyice sokuldular. Tabyalarımız akşama doğru düşman savaş gemilerine karşılık verdi. Ertuğrul ve Orhaniye tabyalarından atılan ateş karşısında düşman oldukça bocaladı.

İtilaf devletleri gemileri diledikleri gibi ilerleyemiyor, amaçlarına ulaşamıyordu. Lodos fırtınasını başarısızlıklarının nedeni olarak görüyorlardı. Havalar düzelince yeni saldırılar düzenlendi. Yine sonuç alınamayınca düşman gemilerine komuta eden Amiral Carden görevden alındı. Yerine 17 Mart 1915 günü Robeck atandı. Yeni komutan 18 Mart 1915 günü donanmayla Boğaz'a saldıracağını, yakında İstanbul'da olacağını Londra'ya bildirdi.

Bu arada Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı Albay Cevat Çobanlı 17/18 Mart gecesi boğaz'a mayın hattı döşenmesi emrini verdi. Aldığı emir gereği Binbaşı Nazmi Bey Nusret Mayın gemisi ile o gece yirmi altı mayın, Boğaz'a on birinci hat olarak döşendi. Boğaz'daki mayın sayısı on bir hat olarak 400'ü aşmıştı.

18 Mart 1915: İngiliz ve Fransız savaş gemilerinden oluşan, o dönemin en büyük deniz gücü, üç filo olarak sabahleyin Çanakkale Boğazı'na girdi. Bu donanmanın ilk grubunu oluşturan filoda, İngilizlerin Queen Elizabeth zırhlısı ile İnflexible, Lord Nelson ve Agamemnon savaş gemileri bulunuyordu.

İkinci grupta İngiliz Kalyon Kaptanı komutasında Ocean, İrresistible, Wengeance Majestic gibi savaş gemileri yer almıştı. Üçüncü filo ise Prince, Bouvet, Suffren gibi Fransız savaş gemilerinden oluşuyordu.